Trang chủ - Bệnh xương khớp - Viêm khớp - Đau khớp gối do chơi thể thao: Cách điều trị và phòng ngừa
Đau khớp gối do chơi thể thao là tình trạng thường gặp ở cả vận động viên chuyên nghiệp lẫn người tập thể dục thông thường. Các hoạt động như chạy bộ, đá bóng, cầu lông, gym,… nếu thực hiện sai kỹ thuật, quá sức hoặc không khởi động kỹ có thể gây tổn thương khớp gối, dẫn đến đau nhức, khó khăn trong di chuyển và ảnh hưởng đến chất lượng sinh hoạt.
Việc hiểu rõ nguyên nhân, cách điều trị và phòng ngừa đau khớp gối khi chơi thể thao là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe xương khớp và duy trì thói quen vận động an toàn, hiệu quả.
Nguyên nhân gây đau khớp gối do chơi thể thao thường bắt nguồn từ những yếu tố cơ học và thói quen luyện tập sai cách. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến: (1)
Xương bánh chè là bộ phận giúp bảo vệ khớp gối và hỗ trợ hoạt động duỗi chân. Các hoạt động thể thao mạnh như bóng đá, bóng rổ, chạy vượt chướng ngại vật hoặc té ngã có thể làm gãy xương bánh chè. Khi gãy xương bánh chè, người bệnh bị đau dữ dội, sưng nề và mất khả năng duỗi thẳng chân. Chấn thương này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động mà còn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng, nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Rách dây chằng đầu gối là một chấn thương phổ biến, đặc biệt ở những người chơi thể thao như bóng đá, bóng rổ, tennis hoặc các môn có động tác xoay, bật nhảy, đổi hướng đột ngột. Dây chằng đầu gối có vai trò giữ cho khớp gối ổn định, liên kết xương đùi và xương chày.
Khi bị rách, dù là một phần hay hoàn toàn, người bệnh thường cảm thấy đau nhói, sưng nhanh, lỏng khớp và khó khăn trong việc đi lại hoặc gập, duỗi gối. Nguyên nhân thường do va chạm mạnh, tiếp đất sai tư thế hoặc xoay gối đột ngột khi bàn chân còn trụ trên mặt đất. Nếu không được can thiệp điều trị kịp thời, rách dây chằng có thể làm tăng nguy cơ thoái hóa sụn và tái chấn thương trong tương lai.
Rách sụn chêm khớp gối xảy ra do xoay vặn gối khi bàn chân vẫn giữ nguyên trên mặt đất hoặc do té ngã, va chạm trực tiếp vào gối. Sụn chêm là lớp đệm hình chữ C nằm giữa xương đùi và xương chày, giúp hấp thụ lực và ổn định khớp gối. Khi sụn chêm bị rách, người bệnh thường cảm thấy đau ở bên trong hoặc bên ngoài đầu gối, kèm theo hiện tượng sưng nhẹ, cứng khớp, khó duỗi gối hoàn toàn và đôi khi nghe tiếng “lục cục” khi vận động. Nếu không điều trị sớm, rách sụn chêm gây đau khớp gối do chơi thể thao có thể gây tổn thương sụn khớp, làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp gối và giảm khả năng vận động lâu dài.
Gân bánh chè đóng vai trò quan trọng trong việc duỗi gối và thực hiện các động tác nhảy, chạy, đá hoặc leo cầu thang. Viêm gân bánh chè xảy ra do hoạt động lặp đi lặp lại khiến gân bị quá tải, cộng với các yếu tố nguy cơ như cơ đùi yếu, khởi động không kỹ, mang giày không phù hợp hoặc sai tư thế khi vận động. Viêm gân bánh chè thường gặp ở người chơi thể thao cường độ cao như bóng chuyển, bóng rổ, điền kinh hoặc bóng đá.
Triệu chứng điển hình của viêm gân bánh chè là đau ở phía trước đầu gối, ngay dưới xương bánh chè, đau tăng lên khi vận động mạnh như nhảy, chạy hoặc ngồi xổm lâu. Ban đầu, cơn đau có thể chỉ xuất hiện sau khi tập luyện, nhưng nếu không điều trị kịp thời sẽ tiến triển nặng, gây đau kéo dài ngay cả khi nghỉ ngơi và ảnh hưởng đến khả năng vận động.
Viêm gân bánh chè là một trong những nguyên nhân gây đau khớp gối thường gặp khi chơi thể thao
Trật khớp gối gây đau khớp gối do chơi thể thao là tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, xảy ra khi các xương trong khớp gối, bao gồm xương đùi, xương chày và xương bánh chè bị lệch ra khỏi vị trí bình thường do lực tác động mạnh.
Chấn thương này có thể xảy ra do va chạm mạnh trong thể thao hoặc tai nạn. Dấu hiệu nhận biết trật khớp gối như đau dữ dội, biến dạng khớp gối rõ rệt, không thể đứng hoặc đi lại, sưng tấy nhanh và mất cảm giác hoặc mạch đập yếu ở chân nếu có tổn thương mạch máu. Đây là tình trạng cấp cứu, cần được xử lý kịp thời để tránh các biến chứng nguy hiểm như hoại tử mô, tổn thương thần kinh hoặc mất vững khớp lâu dài.
Bao hoạt dịch đóng vai trò tiết ra dịch bôi trơn, giúp khớp vận động trơn tru. Viêm bao hoạt dịch đầu gối xảy ra khi lớp bao hoạt dịch quanh gối bị viêm, gây đau, sưng và hạn chế vận động. Khi bị viêm, người bệnh thường cảm thấy đau ở vùng trước hoặc bên cạnh đầu gối, sưng phồng rõ rệt, có thể kèm cảm giác nóng, đỏ hoặc căng tức.
Hội chứng dải chậu chày (Iliotibial Band Syndrome – ITBS) là tình trạng viêm hoặc kích thích của dải chậu chày – một dải gân cơ chạy dọc từ hông xuống đầu gối, thường xảy ra do cọ xát liên tục vào mặt ngoài xương đùi khi vận động. Đây là nguyên nhân phổ biến gây đau ở mặt ngoài đầu gối, đặc biệt ở người thường xuyên chạy bộ, đạp xe hoặc leo dốc. Triệu chứng điển hình là đau nhói hoặc âm ỉ ở mặt ngoài đầu gối, xuất hiện khi vận động và giảm khi nghỉ ngơi. Đau thường rõ rệt hơn khi chạy xuống dốc hoặc sau khi vận động kéo dài.
Thoái hóa khớp xảy ra khi lớp sụn khớp bị bào mòn theo thời gian. Khi sụn hao mòn, các đầu xương cọ xát vào nhau gây đau, cứng khớp, sưng nhẹ và hạn chế vận động. Đây là nguyên nhân phổ biến gây đau khớp gối ở những người chơi thể thao lâu năm hoặc luyện tập quá mức. Khi vận động liên tục với cường độ cao, sụn khớp gối dần bị mài mòn, mất đi độ đàn hồi và khả năng giảm chấn. Điều này khiến xương dưới sụn cọ xát vào nhau, gây đau, cứng khớp, sưng nhẹ và hạn chế vận động.
Triệu chứng thoái hóa khớp gối thường diễn tiến từ từ, ban đầu đau chỉ xuất hiện khi vận động mạnh, về sau có thể đau ngay cả khi nghỉ ngơi. Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, thoái hóa sẽ tiến triển nặng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu suất thể thao và chất lượng cuộc sống.
Hội chứng chấn thương xương bánh chè cũng là nguyên nhân phổ biến gây đau khớp gối khi chơi thể thao, đặc biệt là các môn có động tác chạy, nhảy hoặc thay đổi hướng đột ngột như bóng đá, bóng rổ, điền kinh. Tình trạng này xảy ra khi xương bánh chè bị lệch, va chạm hoặc trượt ra khỏi vị trí bình thường, gây áp lực lên sụn khớp và các mô mềm xung quanh. Hội chứng này gây đau phía trước gối, cảm giác lỏng khớp, sưng nhẹ và đau tăng lên khi leo cầu thang, ngồi xổm hoặc vận động mạnh.
Căng cơ, bong gân là những chấn thương mềm thường gặp khi chơi thể thao. Căng cơ thường do cơ bị kéo giãn quá mức, trong khi bong gân là do tổn thương dây chằng – cấu trúc giúp giữ ổn định khớp gối. Các tình huống dễ gây chấn thương này bao gồm đổi hướng đột ngột, nhảy cao, va chạm mạnh hoặc không khởi động kỹ trước khi vận động. Khi bị căng cơ, bong gân, người bệnh thường bị đau tại vùng gối, sưng nhẹ, bầm tím và hạn chế vận động.
Đau khớp gối khi chơi thể thao có thể do căng cơ, bong gân
Nhiễm trùng khớp gối là tình trạng vi khuẩn xâm nhập vào khớp gây viêm, sưng và đau dữ dội. Dù hiếm gặp nhưng người chơi thể thao, nhiễm trùng có thể xảy ra sau chấn thương, vết thương hở quanh đầu gối hoặc sau phẫu thuật. Nhiễm trùng khớp gối gây đau nhức dữ dội, sưng to, nóng đỏ tại vùng khớp, sốt và vận động khó khăn. Đây là tình trạng cấp cứu, cần can thiệp điều trị ngay để tránh nguy cơ phá hủy khớp và nhiễm trùng lan rộng.
Khi bị đau khớp gối do chơi thể thao, bạn có thể gặp phải các triệu chứng cụ thể như:
Việc chủ quan với tình trạng đau khớp gối do chơi thể thao có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như viêm khớp, thoái hóa sụn hoặc mất ổn định khớp dâu dài. Do đó, khi xuất hiện các dấu hiệu dưới đây bạn nên đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời:
Sắp xếp thời gian gặp bác sĩ nếu tình trạng đau khớp gối khi chơi thể thao kéo dài hoặc kèm các triệu chứng bất thường khác
Việc điều trị còn tùy thuộc vào mức độ chấn thương và nguyên nhân cụ thể. Một số cách điều trị phổ biến như:
Sơ cứu sau chấn thương bằng phương pháp RICE là cách xử lý ban đầu hiệu quả và phổ biến nhất, đặc biệt trong các chấn thương thể thao như bong gân, giãn dây chằng, đau khớp gối. Phương pháp này giúp giảm đau, sưng và ngăn tổn thương lan rộng. Cụ thể như:
Nếu sau 48 giờ không cải thiện hoặc có dấu hiệu nghiêm trọng như sưng to, biến dạng khớp, mất cảm giác… cần đến bệnh viện ngay.
Sử dụng thuốc giảm đau, kháng viêm là phương pháp phổ biến trong điều trị đau khớp gối do chơi thể thao. Các thuốc thường được dùng bao gồm paracetamol giúp giảm đau từ nhẹ đến vừa và nhóm thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen, diclofenac hay naproxen giúp giảm đau, chống viêm rõ rệt. Ngoài ra, các loại gel bôi ngoài da chứa hoạt chất kháng viêm như diclofenac cũng được khuyên dùng để giảm đau tại chỗ mà ít gây tác dụng phụ toàn thân.
Trong trường hợp đau nặng, kéo dài hoặc kèm theo sưng nhiều, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kê đơn như corticosteroid hoặc thuốc giãn cơ. Tuy nhiên, hầu hết các loại thuốc giảm đau đều có tác dụng phụ và có thể ảnh hưởng đến dạ dày, gan, thận, do đó người bệnh không được lạm dụng và cần sự tư vấn, hướng dẫn của bác sĩ.
Người bị đau khớp gối do chơi thể thao nên bổ sung các dưỡng chất từ thiên nhiên để hỗ trợ kháng viêm và giảm đau an toàn như Eggshell Membrane, Collagen Type 2 không biến tính & Collagen Peptide thủy phân, Turmeric Root (Curcumin), Chondroitin Sulfate. Các dưỡng chất này có khả năng điều hòa phản ứng miễn dịch, từ đó hỗ trợ quá trình tái tạo sụn khớp, tăng cường sản xuất chất kháng viêm và bảo vệ màng hoạt dịch. Bên cạnh đó, các dưỡng chất quý này còn hỗ trợ chống oxy hóa và ức chế các yếu tố gây viêm như TNF-α, Interleukin 1, Interleukin 6, Interferon gamma… giúp cải thiện tình trạng viêm nhiễm và giảm đau nhức khớp gối hiệu quả.
Vật lý trị liệu không chỉ giúp giảm đau, phục hồi chức năng khớp gối sau chấn thương thể thao mà còn ngăn ngừa biến chứng như cứng khớp, teo cơ hay lỏng khớp gối về lâu dài. Các kỹ thuật phổ biến gồm chườm nóng – lạnh, sóng siêu âm, điện xung giảm đau, laser trị viêm, kết hợp với các bài tập kéo giãn, tăng sức mạnh cơ đùi, cơ bắp chân và cải thiện sự linh hoạt của khớp gối. Ngoài ra, bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu còn hướng dẫn điều chỉnh tư thế vận động đúng, cải thiện kỹ thuật chơi thể thao để giảm áp lực lên khớp.
Các bài tập cho khớp giúp tăng cường cơ quanh gối, cải thiện độ linh hoạt và giảm nguy cơ tái phát chấn thương. Một số bài tập đơn giản và hiệu quả đối với tình trạng đau khớp gối do chơi thể thao như:
Phẫu thuật là phương pháp điều trị được chỉ định khi đau khớp gối do chơi thể thao do các chấn thương nghiêm trọng như rách dây chằng chéo trước, rách sụn chêm lớn, trật khớp kèm tổn thương mô mềm hoặc gãy xương trong khớp gối.
Mục tiêu của phẫu thuật là khôi phục cấu trúc và chức năng khớp, giúp người bệnh vận động trở lại bình thường. Các kỹ thuật thường được áp dụng gồm nội soi khớp gối, tái tạo dây chằng, khâu hoặc cắt sụn chêm, kết hợp xương hoặc thay khớp một phần (nếu gãy hoặc tổn thương nghiêm trọng). Sau phẫu thuật, người bệnh cần đeo nẹp, tập vật lý trị liệu và tuân thủ hướng dẫn phục hồi để đảm bảo kết quả tốt nhất.
Xem chi tiết cách trị đau đầu gối tại nhà
Phòng ngừa đau khớp gối khi chơi thể thao là yếu tố then chốt giúp bảo vệ khớp, duy trì hiệu suất vận động và hạn chế chấn thương lâu dài. Những cách đơn giản nhưng hiệu quả để phòng ngừa đau khớp gối:
Luôn dành ít nhất 5–10 phút để làm nóng cơ thể, đặc biệt là vùng cơ đùi, bắp chân và khớp gối. Khởi động giúp tăng tuần hoàn máu, làm mềm cơ và dây chằng, nhờ đó giảm nguy cơ chấn thương.
Khởi động trước khi chơi thể thao giúp phòng ngừa tình trạng đau khớp gối do chơi thể thao
Tăng cường vùng đùi và mông là một trong những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ khớp gối, đặc biệt với người thường xuyên chơi thể thao. Các nhóm cơ này có nhiệm vụ nâng đỡ và ổn định khớp gối khi vận động, từ đó giảm áp lực và nguy cơ chấn thương. Việc tập luyện thường xuyên các bài như squat, lunge, nâng chân ngang, cầu mông sẽ giúp cải thiện sức mạnh cơ tứ đầu đùi, cơ gân kheo và cơ mông hiệu quả. Khi các nhóm cơ này khỏe hơn, khớp gối sẽ hoạt động hiệu quả hơn và giúp hỗ trợ kiểm soát các động tác tốt hơn trong quá trình tập luyện, từ đó nâng cao hiệu suất và giảm chấn thương thể thao.
Chọn giày thể thao phù hợp là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ khớp gối, giảm nguy cơ đau khớp gối do chơi thể thao, đặc biệt với người thường xuyên chạy bộ, chơi bóng hoặc tập gym. Một đôi giày phù hợp giúp giảm áp lực lên khớp và hỗ trợ chuyển động ổn định hơn. Khi chọn giày, nên ưu tiên loại có đế đàn hồi tốt, độ bám cao, đệm êm và vừa vặn với bàn chân. Ngoài ra, cần lựa chọn giày theo từng môn thể thao cụ thể, vì mỗi loại giày được thiết kế phù hợp với đặc điểm vận động khác nhau. Việc mang giày sai kích cỡ hoặc mòn đế lâu ngày có thể làm sai tư thế di chuyển, gây lệch trục đầu gối và tăng nguy cơ chấn thương.
Khi tập luyện quá sức, đặc biệt trong các bài tập có cường độ cao hoặc lặp đi lặp lại nhiều lần, khớp gối rất dễ bị quá tải, dẫn đến đau, viêm hoặc tổn thương dây chằng và sụn khớp. Việc tập luyện nên được thực hiện từ từ tránh quá sức, theo từng giai đoạn, kết hợp với thời gian nghỉ ngơi hợp lý để cơ xương khớp có thời gian phục hồi.
Duy trì cân nặng hợp lý là yếu tố quan trọng giúp giảm áp lực lên khớp gối và phòng ngừa các vấn đề về xương khớp khi chơi thể thao. Trọng lượng cơ thể càng lớn, lực dồn lên đầu gối càng nhiều, từ đó làm tăng nguy cơ đau khớp, viêm khớp hoặc thoái hóa sớm. Việc giữ cân nặng ổn định thông qua chế độ ăn uống lành mạnh và luyện tập vừa sức không chỉ giúp cải thiện sức bền, hiệu suất vận động mà còn bảo vệ xương khớp lâu dài.
Đeo băng bảo vệ khớp gối là một biện pháp hỗ trợ hiệu quả trong việc phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ đau khớp gối do chơi thể thao, đặc biệt với những môn có nhiều động tác chạy, nhảy, xoay người như bóng đá, cầu lông hay bóng chuyền. Băng gối giúp cố định nhẹ khớp, giảm rung lắc và phân tán lực tác động lên vùng gối, từ đó giảm áp lực lên dây chằng và sụn khớp. Ngoài ra, với những người từng bị chấn thương gối trước đó, việc đeo băng bảo vệ còn giúp tăng cảm giác an toàn và ổn định trong khi vận động. Tuy nhiên, không nên quá phụ thuộc hoặc đeo liên tục trong thời gian dài, vì có thể khiến cơ quanh khớp yếu đi.
Phòng ngừa té ngã và chấn thương giúp bảo vệ khớp gối và toàn bộ hệ cơ xương khớp, đặc biệt ở những người chơi thể thao hoặc người cao tuổi. Để hạn chế nguy cơ té ngã, cần đảm bảo môi trường tập luyện an toàn, không trơn trượt, có đủ ánh sáng và tránh các chướng ngại vật dễ vấp ngã. Ngoài ra, nên chọn giày thể thao có độ bám tốt, vừa vặn để giữ thăng bằng tốt hơn khi vận động.
Lựa chọn môn thể thao phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ khớp gối, đặc biệt với những người có tiền sử chấn thương hoặc đang phục hồi sau đau khớp. Việc tập luyện không đúng với thể trạng hoặc quá sức có thể làm tăng áp lực lên đầu gối, dẫn đến viêm, đau hoặc thoái hóa sớm.
Những môn thể thao nhẹ nhàng, ít tác động mạnh đến khớp gối như bơi lội, đi bộ nhanh, đạp xe, yoga hoặc pilates là lựa chọn lý tưởng giúp cải thiện sức mạnh cơ bắp, tăng độ linh hoạt mà vẫn an toàn cho khớp. Trong khi đó, các môn có cường độ cao như bóng đá, bóng rổ, tennis hoặc chạy bộ đường dài nên được cân nhắc kỹ, đặc biệt nếu bạn chưa được hướng dẫn kỹ thuật đúng hoặc đang có vấn đề về khớp.
Thăm khám kiểm tra sức khỏe xương khớp định kỳ là bước quan trọng giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn ở khớp gối và hệ cơ xương, đặc biệt với người thường xuyên chơi thể thao, vận động nhiều hoặc có tiền sử chấn thương. Việc thăm khám định kỳ không chỉ giúp theo dõi tình trạng xương khớp, phát hiện sớm các dấu hiệu thoái hóa, viêm khớp hay tổn thương sụn, dây chằng mà còn xây dựng phác đồ điều trị, phục hồi và phòng ngừa chấn thương hiệu quả.
Hiện nay, bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ thăm khám kiểm tra sức khỏe xương khớp định kỳ uy tín, đáng tin cậy. Với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm cùng hệ thống máy móc hiện đại như chụp MRI, X-quang kỹ thuật số, siêu âm khớp… đến Bệnh viện Tâm Anh người bệnh sẽ được đánh giá toàn diện về cấu trúc, chức năng của khớp gối và các vùng liên quan.
Đau khớp gối do chơi thể thao không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất vận động mà còn tiềm ẩn nguy cơ chấn thương nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Việc hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết sớm triệu chứng và áp dụng đúng phương pháp điều trị sẽ giúp người chơi thể thao bảo vệ tốt sức khỏe xương khớp. Đừng quên thăm khám định kỳ và xây dựng chế độ tập luyện hợp lý để phòng ngừa đau khớp gối hiệu quả. Nếu bạn đang gặp tình trạng đau khớp gối khi chơi thể thao kéo dài hoặc kèm các triệu chứng khác, hãy đến gặp bác sĩ để được khám và điều trị đúng cách.
Những thông tin, bài viết trên website Jex.com.vn chỉ dành cho mục đích tham khảo, tra cứu thông tin. Không thay thế cho việc chẩn đoán, khám và điều trị y khoa. Do đó JEX không chịu trách nhiệm về những trường hợp tự ý áp dụng mà không có chỉ định của bác sĩ